Fonetyka i pisownia
Do głównych różnic w stosunku aż do języka polskiego należą:
- zachowanie iloczasu samogłosek
- zanik samogłosek nosowych
- zgłoskotwórcze r i l (sonanty)
- zachowanie rozróżnienia pośród dźwięcznym h i bezdźwięcznym ch
- polskie g przechodzi w h: główny owo hlavní
Do zapisu języka czeskiego stosuje się usprawniony ABC łaciński, tzw. ABC husycki. Czeska abeceda liczy 42 litery:
Aa Áá Bb Cc Čč Dd Ďď Ee Éé Ěě Ff Gg Hh CHch Ii Íí Jj Kk Ll Mm Nn Ňň Oo Óó Pp Qq Rr Řř Ss Šš Tt Ťť Uu Úú Ůů Vv Ww Xx Yy Ýý Zz Žž
Znaki diakrytyczne owo kreseczka (čárka), kółko (kroužek) i markiza (háček, ť i ď owo też litery z daszkami).
- Kreseczka nad samogłoską oznacza długą wymowę.
- Ů odpowiada polskiemu ó i wymawia się tak jak w charakterze ú, lecz ů nie pojawia się na początku wyrazów, i ú pojawia się wewnątrz ledwo w wyrazach obcych i złożeniach, i na końcu nigdy.
- I i y oraz í i ý wymawia się jednakowo, z jednym wyjątkiem: t, d, n w wyrazach rdzennie czeskich poprzednio i i í wymawia się w charakterze ť, ď, ň. (Ny, ný oraz ni i ní w wyrazach obcych wymawia się możliwie twardo, w maniera znojny dla Polaka. naturalnie też si, zi, ci wymawia się możliwie twardo, w charakterze w wyrazach sinus, bezimienny, cirrus.
- Czeskie samogłoski krótkie i długie zazwyczaj odpowiadają barwą polskim (zobacz [ɛ], [ä], [u]]]). zaledwie czeskie o/ó jest średnio nieco węższe [o̞] (niekiedy, przede wszystkim w Pradze i Czechach właściwych w charakterze polskie: [ɔ]), czeskie i/y wymawia się zbytnio pośrednictwem pośród polskimi i i y ([ɪ]) ( í/ý ma barwę polskiego i ([i])), i krótkie u czasem interpretuje się w charakterze [ʊ].
- Ě odpowiada polskiemu ie, owo jest zmiękcza poprzednią samogłoskę, z tym, że
- jedynie tě, dě, ně wymawia się w charakterze ťe, ďe, ńe;
- bě, pě, vě wymawia się raczej w charakterze bje, pje, wje.
- mě wymawia się w charakterze mńe.
- inne spółgłoski, w tym f, generalnie nie ulegają zmiękczeniu.
- Połączenia ou i obce au wymawia się w charakterze jedną sylabę, owo jest oł, ał.
- R i l pośród spółgłoskami i na końcu wyrazu po spółgłosce są zgłoskotwórcze (tworzą sylaby)
- Ť, ď wymawia się w charakterze nader krótkie ć, dź. (Mają się aż do t, d w ów maniera w charakterze polskie ć, dź aż do c, dz.)
- Ň równa się polskiemu ń.
- Š, č, ž odpowiadają polskim sz, cz, ż, i ich wymowa jest pośrednia pośród sz, cz, ż, i ś, ć, ź.
- Ř odpowiada polskiemu rz, i jego wymowa, plus minus r i ż (lub sz, na przestrzeni gdy polskie rz wymawia się w charakterze sz) jednocześnie, jest trudna nawet dla Czechów.
- Dwuznak ch w słownikach traktuje się w charakterze osobną literę znajdującą się po h (Ale prawidłowo ledwo c jest wielkie, np.: Chtěl být blíže k přírodě. - Chciał być bliżej przyrody.). Wymawia się go bezdźwięcznie, w charakterze polskie ch, natomiast h wymawia się dźwięcznie.
- V odpowiada polskiemu w.
- Litery j na początku wyrazu poprzednio spółgłoskami nie wymawia się, np. jsem /sem/ (jestem), jmeno /meno/ (imię).
- Inaczej aniżeli w polskim podwójone spółgłoski wymawia się w charakterze jedną.
- Pojawiające się w wyrazach obcych dž wymawia się w charakterze polskie dż (?).
- G, x, q, w i ó używa się wyłącznie w wyrazach obcych, np. hamburger, galaxie (galaktyka), tón (ton).
- Miękkotematowe rzeczowniki żeńskie obcego pochodzenia (jak wyżej wspomniane galaxie, Lucie, Francie) wymawia się odpowiednio /galaksije/, /lucije/, /francije/. Zasadniczo wszystkie połączenia i- z samogłoskami w wyrazach obcego pochodzenia wymawiane są w charakterze /ij-/ (np. impresionista wymawiany jest w charakterze /impresijonista/.
- Partykuła ne z czasownikami pisana jest łącznie, inaczej aniżeli w języku polskim: nepoužívám (nie używam).
- Akcent pada zawsze na pierwszą sylabę.